Ο πρόεδρος της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Βόρειας Δωδεκανήσου περιγράφει τις συνθήκες που επικρατούν στο Αστυνομικό Τμήμα Λέρου, τις ελλείψεις στις υποδομές και τον κίνδυνο να δημιουργηθεί μια σοβαρή υγειονομική κρίση. Ζητά άμεσες λύσεις για τη διαχείριση των διοικητικά κρατουμένων, επισημαίνοντας ότι ο σχεδιασμός πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες ενέργειες και επαρκείς υποδομές.
Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο Αστυνομικό Τμήμα Λέρου επαναφέρει στο προσκήνιο τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αστυνομικές υπηρεσίες στα νησιά της Δωδεκανήσου, ιδίως όταν καλούνται να διαχειριστούν μεγάλο αριθμό διοικητικά κρατουμένων χωρίς τις κατάλληλες κτιριακές υποδομές.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Βόρειας Δωδεκανήσου, Πέτρος Τολόζης, μιλά για τις συνθήκες κράτησης, τις μετακινήσεις προς την Κω, τις διαδικασίες ασύλου και την ανάγκη να υπάρξει οργανωμένη αντιμετώπιση του ζητήματος, πριν η κατάσταση οδηγηθεί σε ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση για αστυνομικούς και κρατουμένους.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ
Κύριε Τολόζη, δώσατε πρόσφατα στη δημοσιότητα επιστολή για την κατάσταση στο Αστυνομικό Τμήμα Λέρου. Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζετε;
Το πρόβλημα πρέπει να το δούμε μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της διαχείρισης του μεταναστευτικού. Στην Κω και στη Λέρο υπάρχουν ελεγχόμενες δομές φιλοξενίας, ενώ στην Κω λειτουργεί και η κλειστή δομή στο Πυλί, όπου κρατούνται διοικητικά κρατούμενοι που βρίσκονται σε διαδικασία επιστροφής ή απέλασης.
Στη Λέρο υπάρχει ελεγχόμενη δομή, αλλά δεν υπάρχει αντίστοιχη υποδομή για την κράτηση όσων πρέπει να παραμείνουν υπό διοικητική κράτηση. Έτσι, το βάρος μεταφέρεται στο τοπικό Αστυνομικό Τμήμα, ένα μικρό περιφερειακό τμήμα που δεν έχει σχεδιαστεί για να εξυπηρετεί τέτοιες ανάγκες.
Το αποτέλεσμα είναι να καλείται μια αστυνομική υπηρεσία να διαχειριστεί ένα ζήτημα πολύ μεγαλύτερο από τις δυνατότητές της. Δεν μπορεί ένα μικρό αστυνομικό τμήμα να αναλάβει μόνο του τις συνέπειες ενός τόσο σύνθετου προβλήματος.
Πώς συνδέεται η σημερινή κατάσταση με τις διαδικασίες ασύλου και τις μεταναστευτικές ροές;
Την τελευταία περίοδο οι αφίξεις στα Δωδεκάνησα είναι περιορισμένες σε σύγκριση με όσα παρατηρούνται στην Κρήτη. Πολλοί από τους ανθρώπους που μεταφέρονται στις δομές της Κω και της Λέρου προέρχονται πλέον από την Κρήτη.
Ένα σημαντικό μέρος αυτών των ανθρώπων προέρχεται από χώρες που, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν παρουσιάζουν τις ίδιες συνθήκες πολεμικών συγκρούσεων με άλλες περιοχές. Αυτό σημαίνει ότι αρκετές αιτήσεις ασύλου απορρίπτονται και ακολουθούν διαδικασίες διοικητικής κράτησης και επιστροφής.
Όταν, όμως, οι διαδικασίες αυτές επιταχύνονται, πρέπει να υπάρχουν και οι αντίστοιχες υποδομές. Δεν γίνεται να προχωρούν οι διοικητικές διαδικασίες χωρίς να έχει προβλεφθεί πού θα κρατηθούν όσοι πρέπει να παραμείνουν υπό κράτηση. Αυτό είναι ένα ζήτημα που έπρεπε να έχει αντιμετωπιστεί εγκαίρως.
Ποιες είναι οι συνθήκες στο Αστυνομικό Τμήμα Λέρου;
Οι συνθήκες είναι ιδιαίτερα προβληματικές και η κατάσταση δεν είναι καινούργια. Το κτίριο παρουσιάζει σοβαρά ζητήματα, ενώ υπάρχουν εμφανείς φθορές και προβλήματα που δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για την καταλληλότητά του.
Έχουν γίνει επανειλημμένες παρεμβάσεις και έχουν αποσταλεί έγγραφα για την κατάσταση των αστυνομικών κτιρίων. Από όσο γνωρίζω, το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας είχε προχωρήσει σε μελέτη για τη συντήρηση του κτιρίου, ώστε να ακολουθήσει η σχετική διαγωνιστική διαδικασία. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν γνωρίζω να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή με τρόπο που να έχει δώσει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Δεν μπορώ να σας πω αν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη στατικής επάρκειας ή αν έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες τεχνικές αξιολογήσεις. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι η εικόνα του κτιρίου απαιτεί σοβαρή αντιμετώπιση. Δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται τέτοιοι χώροι για να καλύπτουν ανάγκες που ξεπερνούν τον αρχικό τους σχεδιασμό.
Πόσοι άνθρωποι βρίσκονταν στο Αστυνομικό Τμήμα όταν κάνατε τις σχετικές παρεμβάσεις;
Μέχρι πρότινοας υπήρχαν έξι άτομα στα κρατητήρια και άλλα τέσσερα στους διαδρόμους και στον αύλειο χώρο του τμήματος. Την προηγούμενη ημέρα είχαν αποχωρήσει έντεκα άτομα, τα οποία μεταφέρθηκαν από τη Λέρο στην Κω, στα κρατητήρια του Αστυνομικού Τμήματος Κω.
Αυτή ήταν μια προσωρινή λύση, καθώς οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν μπορούσαν να μεταφερθούν στην κλειστή δομή στο Πυλί, λόγω των διαδικασιών που ίσχυαν για την περίπτωσή τους.
Εμείς προτείναμε μια πιο οργανωμένη αντιμετώπιση: όσοι πρόκειται να τεθούν υπό διοικητική κράτηση και να ακολουθήσουν διαδικασία επιστροφής να μεταφέρονται στις κατάλληλες εγκαταστάσεις της ηπειρωτικής χώρας. Εφόσον γνωρίζουμε ότι οι διαδικασίες μπορεί να διαρκέσουν σημαντικό χρονικό διάστημα, δεν είναι λογικό να παραμένουν σε ακατάλληλους χώρους, επιβαρύνοντας τις τοπικές υπηρεσίες.
Υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός για τη δημιουργία κατάλληλων χώρων κράτησης στη Λέρο;
Από όσο γνωρίζω, υπάρχει σχεδιασμός για τη δημιουργία αντίστοιχων υποδομών στα νησιά όπου λειτουργούν εγκαταστάσεις διαχείρισης μεταναστευτικών ροών. Στη Λέρο, όμως, αυτός ο σχεδιασμός δεν έχει υλοποιηθεί στον βαθμό που απαιτείται.
Δεν μπορώ να γνωρίζω αν η καθυστέρηση οφείλεται σε οικονομικούς περιορισμούς, σε ζητήματα προγραμματισμού ή σε άλλους λόγους. Εκείνο που είναι σαφές είναι ότι, όταν επιλέγεις να επιταχύνεις μια διοικητική διαδικασία, πρέπει να έχεις εξασφαλίσει ότι μπορείς να διαχειριστείς και τις συνέπειές της.
Το πρόβλημα ήταν γνωστό εδώ και μήνες. Δεν προέκυψε ξαφνικά. Χρειάζεται συντονισμός ανάμεσα στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, την Ελληνική Αστυνομία και όλους τους αρμόδιους φορείς. Δεν αρκεί να υπάρχει ένας σχεδιασμός στα χαρτιά. Πρέπει να μετατρέπεται σε συγκεκριμένες λύσεις.
Πόσος είναι ο αριθμός των ανθρώπων που φιλοξενούνται στις δομές της Κω και της Λέρου;
Είναι δύσκολο να δώσει κανείς έναν απολύτως ακριβή αριθμό, καθώς οι άνθρωποι που διαμένουν στις ελεγχόμενες δομές μπορούν να εξέρχονται και να επιστρέφουν. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κάποιοι δεν επιστρέφουν, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολος ο εντοπισμός τους όταν αναζητούνται για την επίδοση διοικητικών εγγράφων.
Με βάση τις εκτιμήσεις που είχαμε εκείνη την περίοδο, αναφερόμασταν σε περίπου 1.500 άτομα στην Κω και 1.400 στη Λέρο. Οι αριθμοί αυτοί, ωστόσο, δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως απολύτως επιβεβαιωμένη καταγραφή, ακριβώς επειδή οι συνθήκες μεταβάλλονται.
Οι δυνατότητες των δομών είναι μεγάλες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να λειτουργούν διαρκώς κοντά στα όριά τους. Χρειάζεται να υπάρχει πρόβλεψη για τις μεταβολές των ροών, αλλά και για τις ανάγκες που δημιουργούνται όταν απορρίπτονται αιτήσεις ασύλου και ξεκινούν διαδικασίες επιστροφής.
Έχετε εικόνα για τις εθνικότητες των ανθρώπων που μεταφέρονται στα νησιά;
Υπάρχει μεγάλη ποικιλία εθνικοτήτων. Μεταξύ άλλων, συναντάμε ανθρώπους από το Μπανγκλαντές, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, την Αίγυπτο, τη Συρία, τη Λιβύη και το Μαρόκο.
Τα προηγούμενα χρόνια υπήρχαν σημαντικές αφίξεις ανθρώπων από τη Συρία και την Παλαιστίνη, οι οποίοι εγκατέλειπαν περιοχές που αντιμετώπιζαν πολεμικές συγκρούσεις. Οι περιπτώσεις αυτές είχαν διαφορετικά χαρακτηριστικά ως προς την εξέταση των αιτημάτων διεθνούς προστασίας.
Σήμερα, σε αρκετές περιπτώσεις, οι αρμόδιες υπηρεσίες εκτιμούν ότι πρόκειται για οικονομική μετανάστευση. Ωστόσο, κάθε αίτηση ασύλου πρέπει να εξετάζεται εξατομικευμένα από τις αρμόδιες αρχές. Η δική μας βασική ανησυχία δεν αφορά την αξιολόγηση κάθε αιτήματος, αλλά την αδυναμία των τοπικών αστυνομικών υπηρεσιών να διαχειριστούν τις συνέπειες των αποφάσεων όταν δεν υπάρχουν κατάλληλες υποδομές.
Τι θα συμβεί αν συνεχιστεί η επίδοση απορριπτικών αποφάσεων ασύλου με τον ίδιο ρυθμό;
Η αρχική ενημέρωση που είχαμε ήταν ότι θα επιδίδονταν καθημερινά περίπου δέκα έως δεκαπέντε απορριπτικές αποφάσεις μέσα στη δομή. Δεν γνωρίζω αν αυτός ο ρυθμός συνεχίστηκε μετά τις τελευταίες εξελίξεις.
Εάν, όμως, η διαδικασία συνεχιστεί χωρίς να υπάρχει πρόβλεψη για τη μεταφορά και την κράτηση των ανθρώπων που πρέπει να ακολουθήσουν αυτή τη διαδικασία, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί σημαντικά.
Δεν γίνεται να φτάσουμε στο σημείο να βρίσκονται 40 ή 50 άνθρωποι μέσα σε ένα αστυνομικό τμήμα, να εξυπηρετούνται από δύο τουαλέτες, να τρώνε στους ίδιους χώρους όπου εργάζονται οι αστυνομικοί και να κοιμούνται πάνω σε γραφεία. Μια τέτοια κατάσταση δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτή ούτε για τους κρατουμένους ούτε για το προσωπικό.
Εάν φτάσουμε σε αυτό το σημείο, θα εξετάσουμε και τη νομική οδό για την απόδοση ευθυνών στους αρμόδιους. Δεν μπορεί να συνεχιστεί μια κατάσταση που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και καθιστά αδύνατη την ομαλή λειτουργία της υπηρεσίας.
Πόσοι αστυνομικοί υπηρετούν στη Λέρο και πόσο επιβαρύνονται από αυτή την κατάσταση;
Το μόνιμο αστυνομικό προσωπικό του νησιού αριθμεί περίπου 22 με 23 άτομα. Παράλληλα, υπάρχουν περίπου 80 συνοριακοί φύλακες που υπηρετούν στη δομή, ενώ κατά διαστήματα φτάνουν και αποσπασμένοι αστυνομικοί, όταν το Αρχηγείο κρίνει ότι απαιτείται πρόσθετη ενίσχυση.
Οι αριθμοί αυτοί, ωστόσο, αφορούν διαφορετικές υπηρεσίες και καθήκοντα. Δεν σημαίνει ότι όλο αυτό το προσωπικό είναι διαθέσιμο για να καλύψει τις ανάγκες του Αστυνομικού Τμήματος.
Οι αστυνομικοί πρέπει να εκτελούν τα καθημερινά τους καθήκοντα, να εξυπηρετούν τους πολίτες και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες αστυνόμευσης του νησιού. Όταν, όμως, η υπηρεσία καλείται να διαχειριστεί μεγάλο αριθμό κρατουμένων σε ακατάλληλους χώρους, η επιβάρυνση γίνεται δυσανάλογη.
Η ασφάλεια των πολιτών, η αξιοπρεπής μεταχείριση των κρατουμένων και η προστασία των εργαζομένων δεν είναι ζητήματα που μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά.
Κλείνοντας ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε προς την πολιτική ηγεσία και τους αρμόδιους φορείς;
Θέλουμε να δοθεί άμεσα μια ουσιαστική λύση. Η Λέρος, όπως και κάθε νησί που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει μόνη της ένα τόσο σύνθετο ζήτημα.
Χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο για τη μεταφορά των διοικητικά κρατουμένων, κατάλληλες εγκαταστάσεις, συντήρηση των αστυνομικών κτιρίων και επαρκής στελέχωση των υπηρεσιών. Παράλληλα, πρέπει να υπάρχει συνεννόηση ανάμεσα στα συναρμόδια υπουργεία και την Ελληνική Αστυνομία, ώστε κάθε απόφαση να συνοδεύεται από τις αναγκαίες επιχειρησιακές δυνατότητες.
Το μεταναστευτικό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο όταν δημιουργείται κρίση. Απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, συνέπεια και συνεργασία, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Εμείς θα συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε τα προβλήματα και να διεκδικούμε λύσεις. Δεν ζητάμε τίποτα περισσότερο από το αυτονόητο: να μπορούν οι αστυνομικές υπηρεσίες να λειτουργούν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, χωρίς να μετατρέπονται σε χώρους προσωρινής φιλοξενίας ανθρώπων για τους οποίους δεν διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές.
