Στρατηγικές Προτάσεις για την Ενίσχυση της Δημόσιας Υγείας στη Νησιωτική Ελλάδα και στα Νοσοκομεία της Γ ́ Ζώνης
Εισαγωγή
Η προστασία της υγείας αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό και αδιαπραγμάτευτη συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας. Η ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε ασφαλείς, ποιοτικές και σύγχρονες υπηρεσίες υγείας, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους, συνιστά βασική αρχή του κράτους δικαίου και ουσιαστικό δείκτη κοινωνικής συνοχής, δημοκρατίας και πολιτισμού.
Η εφαρμογή ενιαίων πολιτικών στελέχωσης και χρηματοδότησης, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας, έχει αποδειχθεί ανεπαρκής. Οι δημόσιες δομές υγείας της Γ΄ Ζώνης καλούνται καθημερινά να λειτουργήσουν υπό συνθήκες σημαντικά διαφορετικές από εκείνες των νοσοκομείων της ηπειρωτικής χώρας, με αυξημένες απαιτήσεις, περιορισμένους ανθρώπινους πόρους και υψηλό λειτουργικό κόστος.
Το Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας. Ως νοσοκομείο αναφοράς για τα Δωδεκάνησα, εξυπηρετεί όχι μόνο τους μόνιμους κατοίκους της Ρόδου αλλά και τους κατοίκους των γειτονικών νησιών. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου καλείται να ανταποκριθεί στις ανάγκες εκατομμυρίων επισκεπτών, γεγονός που πολλαπλασιάζει τον όγκο των περιστατικών και αυξάνει σημαντικά την επιχειρησιακή του ευθύνη.
Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις ή προσωρινές λύσεις. Απαιτεί έναν ολοκληρωμένο εθνικό σχεδιασμό με μόνιμο χαρακτήρα, επαρκή χρηματοδότηση και ουσιαστικά κίνητρα για τους επαγγελματίες υγείας.
Στρατηγικές Προτάσεις για την Ενίσχυση των Νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης
Ο Ιατρικός Σύλλογος Ρόδου θεωρεί ότι η αντιμετώπιση των διαχρονικών προβλημάτων των δημόσιων δομών υγείας στις νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές προϋποθέτει τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται σε μόνιμες και θεσμικές παρεμβάσεις, οι οποίες θα εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του Εθνικού Συστήματος Υγείας και θα καθιστούν ελκυστική την άσκηση της ιατρικής στις περιοχές της Γ΄ Ζώνης.
1. Θεσμοθέτηση Ειδικής Πολιτικής για τη Νησιωτική Υγεία
Η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει έμπρακτα ότι τα νοσοκομεία της νησιωτικής Ελλάδας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στις υγειονομικές δομές της ηπειρωτικής χώρας.
Η γεωγραφική απομόνωση, η συνεχής επιχειρησιακή ετοιμότητα, η αδυναμία άμεσης μεταφοράς ασθενών, οι ιδιαίτερες συνθήκες των ακριτικών περιοχών και η μεγάλη εποχική αύξηση του πληθυσμού επιβάλλουν ειδικό καθεστώς λειτουργίας, χρηματοδότησης και στελέχωσης. Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να αποτελεί παράγοντα ανισότητας στην πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας, αλλά λόγο λήψης πρόσθετων μέτρων στήριξης.
Ζητούμε να προβλεφθεί σε νόμο ότι: «Τα νοσοκομεία που χαρακτηρίζονται ως Νοσοκομεία Γ΄ Ζώνης ή λειτουργούν σε νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές υπάγονται σε ειδικό καθεστώς οργάνωσης, στελέχωσης και χρηματοδότησης, λόγω των ιδιαίτερων γεωγραφικών, κοινωνικών και επιχειρησιακών συνθηκών.»
2. Άμεση και Πλήρης Στελέχωση των Δημόσιων Νοσοκομείων
Η κάλυψη όλων των οργανικών θέσεων αποτελεί προϋπόθεση για την ασφαλή λειτουργία κάθε δημόσιας δομής υγείας.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται:
• άμεση προκήρυξη όλων των κενών οργανικών θέσεων,
• υποχρεωτική επαναπροκήρυξη κάθε άγονης θέσης μέχρι την οριστική κάλυψή της,
• επιτάχυνση των διαδικασιών κρίσης και διορισμού,
• αναθεώρηση των οργανισμών των νοσοκομείων ώστε να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και όχι σε παρωχημένα δεδομένα,
• ενίσχυση όλων των κρίσιμων ιατρικών ειδικοτήτων που επηρεάζουν την εύρυθμη λειτουργία των νοσοκομείων.
Η συνεχής λειτουργία τμημάτων με ελλιπές προσωπικό δεν επιβαρύνει μόνο τους επαγγελματίες υγείας, αλλά αυξάνει και τον κίνδυνο για την ασφάλεια των ασθενών.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η θεσμοθέτηση ειδικού νομοθετικού πλαισίου στελέχωσης των νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης, το οποίο θα προβλέπει:
• Υποχρεωτική προκήρυξη όλων των κενών οργανικών θέσεων εντός συγκεκριμένης προθεσμίας από τη δημιουργία ή την κένωσή τους.
• Υποχρεωτική επαναπροκήρυξη κάθε άγονης θέσης μέχρι την οριστική πλήρωσή της, χωρίς να επιτρέπεται η κατάργηση ή η αναστολή της.
• Θέσπιση ανώτατου χρονικού ορίου για την ολοκλήρωση των διαδικασιών κρίσης, επιλογής και διορισμού, ώστε να αποφεύγονται πολύμηνες ή πολυετείς καθυστερήσεις.
• Υποχρεωτική αναθεώρηση των οργανισμών των νοσοκομείων ανά πενταετία, με βάση αντικειμενικούς δείκτες, όπως:
– ο μόνιμος και ο εποχικός πληθυσμός,
– η τουριστική κίνηση,
– ο αριθμός των επειγόντων περιστατικών,
– οι αεροδιακομιδές και οι διακομιδές από γειτονικά νησιά,
– οι ανάγκες συνεχούς εφημερίας,
– οι νέες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις.
• Καθορισμό ελάχιστου επιπέδου ασφαλούς στελέχωσης (Safe Staffing Levels) ανά κλινική και τμήμα, κάτω από το οποίο να μην επιτρέπεται η λειτουργία χωρίς την άμεση λήψη μέτρων ενίσχυσης.
• Δυνατότητα έκτακτης ενίσχυσης των νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης, με ταχεία μετακίνηση προσωπικού ή έκτακτες προσλήψεις όταν διαπιστώνεται σοβαρή υποστελέχωση ή αυξημένες εποχικές ανάγκες.
Για το λόγο αυτό προτείνουμε νομοθετική ρύθμιση με την οποία : «Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ και της οικείας Υγειονομικής Περιφέρειας, καθορίζονται τα ελάχιστα όρια ασφαλούς στελέχωσης (Safe Staffing Standards) των νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης, λαμβάνοντας υπόψη τον μόνιμο και εποχικό πληθυσμό, την τουριστική κίνηση, τη γεωγραφική απομόνωση, τις διακομιδές και τις επιχειρησιακές ανάγκες κάθε νοσοκομείου.»
• Ταχεία εξέλιξη στο ΕΣΥ ώστε για κάθε έτος υπηρεσίας σε Γ’ Ζώνη να υπολογίζεται ως 1,5 ή 2 έτη για κρίσεις για βαθμολογική εξέλιξη και διευθυντικές θέσεις.
3. Ουσιαστικά Κίνητρα Προσέλκυσης και Παραμονής Ιατρών
Η εμπειρία όλων των ευρωπαϊκών χωρών αποδεικνύει ότι οι απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές στελεχώνονται μόνο όταν παρέχονται ουσιαστικά οικονομικά και επαγγελματικά κίνητρα.
Ο Ιατρικός Σύλλογος Ρόδου προτείνει:
• σημαντική αύξηση του επιδόματος παραμεθορίου,
• ειδικό φορολογικό καθεστώς και μείωση του συντελεστή φορολόγησης για τους υπηρετούντες στις περιοχές της Γ΄ Ζώνης,
• πλήρη ή μερική κάλυψη του κόστους στέγασης,
• παροχή κατοικιών μέσω συνεργασίας της Πολιτείας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση,
• επιδότηση ακτοπλοϊκών και αεροπορικών μετακινήσεων,
• οικονομική ενίσχυση για συμμετοχή σε επιστημονικά συνέδρια και προγράμματα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης,
• αυξημένη μοριοδότηση της υπηρεσίας στη Γ΄ Ζώνη για μελλοντικές κρίσεις και επιλογές στελεχών του ΕΣΥ.
• αύξηση μοριοδότησης για τα παιδιά υπηρετούντων ιατρών σε νησιά για βρεφονηπιακούς σταθμούς, παιδικούς σταθμού και σχολεία, ώστε να μη διστάζει μια οικογένεια να μετακομίσει.
Η υπηρεσία στα νοσοκομεία των νησιών πρέπει να αποτελεί επαγγελματικό πλεονέκτημα και όχι αντικίνητρο.
Ζητούμε ενεργοποίηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου Plus (ESF+)* για την
χρηματοδότηση κινήτρων προσέλκυσης προσωπικού, τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση τους και τις δράσεις ενίσχυσης ανθρώπινου δυναμικού για νοσοκομεία, κέντρα υγείας και υγειονομικές μονάδες.
Προτείνουμε επίσης τη δημιουργία «Ειδικού Ταμείου Στήριξης Νησιωτικής Υγείας», στο οποίο θα συμμετέχουν:
• το Υπουργείο Υγείας,
• το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών,
• οι Περιφέρειες,
• οι Δήμοι (όπου είναι εφικτό),
• ευρωπαϊκά συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα.
4. Ειδικά Κίνητρα για τους Ιατρούς που Πραγματοποιούν Ειδικότητα στη Γ΄ Ζώνη
Η μεγαλύτερη πρόκληση για το Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν είναι μόνο η προσέλκυση έμπειρων ιατρών, αλλά κυρίως η δημιουργία μιας νέας γενιάς επιστημόνων που θα επιλέξει να εκπαιδευτεί και να παραμείνει στις νησιωτικές περιοχές.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η θεσμοθέτηση ειδικού πλαισίου κινήτρων για τους ειδικευόμενους ιατρούς που υπηρετούν σε νοσοκομεία της Γ΄ Ζώνης.
Το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει:
• Τη θέσπιση Ειδικού Καθεστώτος Ειδικότητας για τα Νοσοκομεία της Γ΄ Ζώνης, με νομοθετική ρύθμιση που θα προβλέπει Ειδικό Επίδομα Νησιωτικής Ειδικότητας, ως αντιστάθμισμα του αυξημένου κόστους διαβίωσης και στέγασης.
• πλήρη ή μερική κάλυψη του κόστους μετακίνησης από και προς τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους,
• πρόσθετη μοριοδότηση για μελλοντικές προκηρύξεις θέσεων του Εθνικού Συστήματος Υγείας,
• προτεραιότητα συμμετοχής σε εκπαιδευτικά προγράμματα και εξειδικεύσεις,
• να προβλεφθεί ειδική διαδικασία, κατά παρέκκλιση των γενικών διατάξεων, ώστε οι ειδικευόμενοι ιατροί που υπηρετούν σε Νοσοκομεία της Γ΄ Ζώνης να έχουν τη δυνατότητα να εκπαιδεύονται για το απαιτούμενο χρονικό διάστημα σε Πανεπιστημιακές, τριτοβάθμιες ή άλλες εξειδικευμένες κλινικές, χωρίς αναμονή, διατηρώντας την οργανική τους θέση στο νοσοκομείο προέλευσης και με υποχρεωτική επιστροφή σε αυτό για τη συνέχιση και ολοκλήρωση της ειδικότητάς τους.
Για το λόγο αυτό προτείνουμε νομοθετική ρύθμιση με την οποία : «Με απόφαση του Υπουργού Υγείας θεσπίζεται Ειδικό Καθεστώς Εκπαίδευσης και Κινήτρων για τους ειδικευόμενους ιατρούς που υπηρετούν στα νοσοκομεία της Γ΄ Ζώνης. Το καθεστώς περιλαμβάνει ειδικό επίδομα, στεγαστική ενίσχυση, κάλυψη μετακινήσεων, αυξημένη μοριοδότηση, ειδικές εκπαιδευτικές ρυθμίσεις και κίνητρα παραμονής μετά την ολοκλήρωση της ειδικότητας.»
Η ενίσχυση των ειδικευομένων αποτελεί επένδυση στο μέλλον του δημόσιου συστήματος υγείας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη μόνιμη στελέχωση των νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης.
5. Ψηφιακός Μετασχηματισμός και Τεχνολογική Αναβάθμιση
Η αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας αποτελεί πλέον αναγκαία προϋπόθεση για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές.
Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων ψηφιακών υπηρεσιών μπορεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία, να επιταχύνει τις διοικητικές διαδικασίες και να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των υγειονομικών μονάδων.
Ο Ιατρικός Σύλλογος Ρόδου προτείνει:
• επέκταση των υπηρεσιών τηλεϊατρικής σε όλα τα νησιά της Γ΄ Ζώνης,
• πλήρη ψηφιακή διασύνδεση των νοσοκομείων, των Κέντρων Υγείας και των μονάδων του ΕΚΑΒ,
• εκσυγχρονισμό των πληροφοριακών συστημάτων,
• περιορισμό της γραφειοκρατίας μέσω πλήρους ψηφιοποίησης των διοικητικών διαδικασιών,
• αξιοποίηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης αποκλειστικά ως εργαλείων υποστήριξης της ιατρικής πράξης, με απόλυτο σεβασμό στην επιστημονική ευθύνη του ιατρού, στην ιατρική δεοντολογία και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Η τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ιατρό, μπορεί όμως να ενισχύσει ουσιαστικά το έργο του και να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.
6. Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Επιστημονική Εξέλιξη
Η συνεχής επιστημονική κατάρτιση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την παροχή υψηλού επιπέδου υπηρεσιών υγείας.
Οι ιατροί που υπηρετούν στις νησιωτικές περιοχές πρέπει να έχουν ίσες δυνατότητες επιστημονικής εξέλιξης με τους συναδέλφους τους στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται:
• θεσμοθέτηση εκπαιδευτικών αδειών,
• χρηματοδότηση συμμετοχής σε επιστημονικά συνέδρια και εκπαιδευτικά προγράμματα,
• ανάπτυξη συνεργασιών με Πανεπιστήμια και επιστημονικές εταιρείες,
• ενίσχυση της κλινικής έρευνας και της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης στα νοσοκομεία της νησιωτικής Ελλάδας.
• δωρεάν ή με μειωμένα δίδακτρα σε μεταπτυχιακά προγράμματα για όσους υπηρετούν σε νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές.
Η επένδυση στη γνώση αποτελεί επένδυση στην ποιότητα των υπηρεσιών υγείας.
7. Στήριξη των Ελεύθερων Επαγγελματιών Ιατρών και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
Η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος υγείας στη νησιωτική Ελλάδα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα δημόσια νοσοκομεία και τους ιατρούς του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της υγειονομικής φροντίδας, παρέχοντας καθημερινά υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης, συμβάλλοντας στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνεχή παρακολούθηση των ασθενών, ενώ ταυτόχρονα αποσυμφορούν τις δημόσιες δομές υγείας.
Ιδιαίτερα στις νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές, όπου οι διαθέσιμες υγειονομικές δομές είναι περιορισμένες, η διατήρηση ενός ισχυρού δικτύου ιδιωτών ιατρών αποτελεί προϋπόθεση για την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται:
• η σύναψη δίκαιων και βιώσιμων συμβάσεων με τον ΕΟΠΥΥ, που να ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος παροχής των υπηρεσιών,
• η σταδιακή κατάργηση ή ουσιαστική αναμόρφωση των μηχανισμών clawback και rebate, οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα των ιδιωτικών ιατρείων και εργαστηρίων,
η επιτάχυνση της αποζημίωσης των παρόχων υγείας και η απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών,
• η ένταξη των ελεύθερων επαγγελματιών ιατρών σε προγράμματα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και ψηφιακού εκσυγχρονισμού,
• η πρόβλεψη ειδικών κινήτρων για την εγκατάσταση και διατήρηση ιατρείων σε νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές, μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων, στεγαστικής υποστήριξης και αναπτυξιακών προγραμμάτων.
Η Πολιτεία οφείλει να αντιμετωπίζει τους ελεύθερους επαγγελματίες ιατρούς ως ισότιμους εταίρους του δημόσιου συστήματος υγείας. Η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, μέσα από τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα αποτελεσματικό, ανθεκτικό και προσβάσιμο σύστημα υγείας προς όφελος των πολιτών.
Συμπέρασμα
Η ενίσχυση των νοσοκομείων της Γ΄ Ζώνης δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα υγειονομικής διοίκησης ούτε αφορά αποκλειστικά τις τοπικές κοινωνίες. Αποτελεί στρατηγική εθνική επιλογή, η οποία επηρεάζει τη δημόσια υγεία, την κοινωνική συνοχή, την πολιτική προστασία, την οικονομική ανάπτυξη, την τουριστική ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια των νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών της χώρας.
Η στελέχωση των δημόσιων δομών υγείας δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στο αίσθημα ευθύνης και προσφοράς των λειτουργών υγείας. Απαιτεί πολιτικές που αναγνωρίζουν εμπράκτως την αξία της επιστημονικής τους προσφοράς και τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες καλούνται να υπηρετήσουν.
Η θεσμοθέτηση ειδικών κινήτρων για τους μόνιμους και τους ειδικευόμενους ιατρούς, η κάλυψη των στεγαστικών τους αναγκών, η ενίσχυση της επαγγελματικής και επιστημονικής τους εξέλιξης, καθώς και η δημιουργία ενός σύγχρονου και ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
