Ο πρώην δήμαρχος Πεταλούδων και νυν δημοτικός σύμβουλος της μείζονος μειοψηφίας του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου, μιλά για το θεσμικό αδιέξοδο, την υποβάθμιση των κοινοτήτων, τις παραλίες και τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης
Η τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης υπόσχεται αλλαγές, ωστόσο πολλοί έμπειροι αυτοδιοικητικοί παραμένουν επιφυλακτικοί για το κατά πόσο μπορεί να αντιμετωπίσει παθογένειες δεκαετιών. Ο πρώην δήμαρχος Πεταλούδων και σημερινός δημοτικός σύμβουλος της μειοψηφίας στον Δήμο Ρόδου, Μιχάλης Κορδίνας, μιλά για ένα σύστημα που, όπως υποστηρίζει, λειτουργεί ασφυκτικά για τους δήμους, στερεί αρμοδιότητες από τις τοπικές κοινωνίες και τελικά απομακρύνει τον πολίτη από τη δημοκρατική συμμετοχή.
Σε μια συνέντευξη με αιχμηρές τοποθετήσεις, ασκεί κριτική στο συγκεντρωτικό κράτος, αναδεικνύει το ζήτημα της διαχείρισης των παραλιών, μιλά για την απαξίωση των τοπικών συμβουλίων και θέτει το ερώτημα αν η Ελλάδα είναι πραγματικά έτοιμη να αποκτήσει ουσιαστική αυτοδιοίκηση.
Η συνέντευξη αναλυτικά:
-Ποια είναι η εικόνα που έχετε σήμερα για τον Δήμο Ρόδου και τις προοπτικές του;
Τα εμπόδια που καλείται να αντιμετωπίσει ο Δήμος είναι πάρα πολλά και συνεχώς εμφανίζονται νέα. Θεωρώ ότι γίνονται προσπάθειες τόσο από τη δημοτική αρχή όσο και από το Δημοτικό Συμβούλιο. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο σε πρόσωπα ή διοικήσεις. Βρίσκεται στο θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει η αυτοδιοίκηση. Και αυτό το πλαίσιο, όπως είναι σήμερα, λειτουργεί περισσότερο ως τροχοπέδη παρά ως εργαλείο ανάπτυξης.
-Πιστεύετε ότι ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης μπορεί να αλλάξει αυτή την κατάσταση;
Θα ήθελα να είμαι αισιόδοξος, αλλά κρατώ επιφυλάξεις. Η διαβούλευση ολοκληρώθηκε πρόσφατα και μένει να δούμε το τελικό αποτέλεσμα. Οι πληγές της αυτοδιοίκησης είναι βαθιές και χρονίζουν εδώ και δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν δυνατότητες να γίνουν ουσιαστικές αλλαγές, ιδιαίτερα αν εφαρμοστούν επιτέλους βασικές αρχές που ισχύουν εδώ και χρόνια στην Ευρώπη.
-Σε ποιες αρχές αναφέρεστε;
Αναφέρομαι κυρίως στην Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Είναι ενδεικτικό ότι η Ευρώπη έχει θεσπίσει από το 1986 αρχές που αφορούν τις αρμοδιότητες και την οικονομική αυτοτέλεια των δήμων και εμείς το 2026 συζητούμε ακόμη την πλήρη ενσωμάτωσή τους. Αυτό δείχνει πόσο πίσω έχουμε μείνει σε σχέση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να είναι πραγματικά αυτοδιοίκηση όταν δεν διαθέτει οικονομική αυτονομία και σαφείς αρμοδιότητες.
– Πού εντοπίζετε το μεγαλύτερο πρόβλημα στη λειτουργία των δήμων;
Στην πολυνομία και στη γραφειοκρατία. Η αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού διέπεται από χιλιάδες νόμους, εγκυκλίους και κανονιστικές διατάξεις. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ένας αιρετός καλείται να πάρει αποφάσεις γνωρίζοντας ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενος επειδή δεν ερμήνευσε σωστά κάποια διάταξη. Είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο και ασφυκτικό πλαίσιο.
Η προσπάθεια κωδικοποίησης της νομοθεσίας είναι θετική. Αν πράγματι καταφέρουμε να συγκεντρώσουμε όλο αυτό το χαοτικό νομοθετικό υλικό σε ένα ενιαίο και κατανοητό πλαίσιο, θα είναι ένα σημαντικό βήμα.
-Οι πολίτες πάντως συχνά διαπιστώνουν σύγχυση ακόμη και στα πιο απλά ζητήματα αρμοδιοτήτων.
Και έχουν δίκιο. Υπάρχει πραγματικό μπέρδεμα. Ένας δρόμος είναι αρμοδιότητα της Περιφέρειας, ένας άλλος του Δήμου. Ένα πεζοδρόμιο ανήκει στον έναν φορέα, το διπλανό σε κάποιον άλλον. Ο πολίτης δεν γνωρίζει σε ποιον να απευθυνθεί και τελικά θεωρεί υπεύθυνο τον Δήμο για τα πάντα.
Η Περιφέρεια οφείλει να έχει τον στρατηγικό ρόλο που της αναλογεί, να σχεδιάζει μεγάλα έργα και περιφερειακές πολιτικές. Όμως μέσα στα όρια ενός δήμου, ο δήμος πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο. Όταν παρεμβαίνουν τόσοι διαφορετικοί φορείς, η αποτελεσματικότητα χάνεται.
– Έχετε ασκήσει ιδιαίτερη κριτική στο ζήτημα της διαχείρισης των παραλιών. Γιατί;
Γιατί αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα στρεβλής λειτουργίας του συστήματος. Βρισκόμαστε στην καρδιά της τουριστικής περιόδου και ακόμη συζητούμε διαδικασίες παραχώρησης και διαχείρισης. Είναι αδιανόητο η διαχείριση δημόσιου χώρου να περνά μέσα από τόσο πολύπλοκες διαδικασίες και ο δήμος να μην έχει ουσιαστικό ρόλο.
Το πιο παράδοξο είναι ότι ο δήμος καλείται να παρέχει υπηρεσίες, να φροντίζει για την καθαριότητα, την ύδρευση και τη λειτουργία των παραλιών, αλλά δεν διαθέτει τον αντίστοιχο έλεγχο ούτε τα αντίστοιχα έσοδα. Αυτά είναι οξύμωρα φαινόμενα που δεν συνάδουν με την έννοια της αυτοδιοίκησης.
– Θεωρείτε ότι το κράτος διατηρεί υπερβολικό έλεγχο πάνω στους δήμους;
Απολύτως. Δίνονται αρμοδιότητες χωρίς τους αναγκαίους πόρους. Δίνονται ευθύνες χωρίς τα εργαλεία για να ασκηθούν. Αυτό δεν είναι αποκέντρωση. Είναι μεταφορά προβλημάτων. Το αποτέλεσμα είναι ο δήμος να χρεώνεται τις δυσλειτουργίες και ο πολίτης να απογοητεύεται.
– Ένα ακόμη ζήτημα που θίγετε συχνά είναι ο ρόλος των τοπικών κοινοτήτων.
Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σημερινής αυτοδιοίκησης. Οι πρόεδροι και τα τοπικά συμβούλια εκλέγονται από τους πολίτες, αλλά στην πράξη έχουν ελάχιστες δυνατότητες παρέμβασης. Ο πολίτης απευθύνεται σε αυτούς για ένα πρόβλημα της καθημερινότητας και εκείνοι καταλήγουν να λειτουργούν ως διαμεσολαβητές ή «ταχυδρόμοι» προς τις υπηρεσίες του δήμου.
Δεν διαθέτουν ούτε πόρους ούτε προσωπικό ούτε έναν μικρό προϋπολογισμό για να αντιμετωπίσουν στοιχειώδη ζητήματα. Μιλάμε για μια λακκούβα, έναν καμένο λαμπτήρα, μικρές παρεμβάσεις που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα του πολίτη.
– Ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της κατάστασης;
Η απαξίωση. Ο πολίτης βλέπει ότι τα προβλήματα παραμένουν άλυτα και θεωρεί ότι τα τοπικά συμβούλια είναι ανίσχυρα. Και δυστυχώς πολλές φορές είναι. Έτσι μειώνεται το ενδιαφέρον συμμετοχής στα κοινά και αποδυναμώνεται η δημοκρατική λειτουργία στις τοπικές κοινωνίες.
Οι κοινότητες είναι το κύτταρο της δημοκρατίας. Δεν μπορεί να μιλάμε για αποκέντρωση και ταυτόχρονα να στερούμε από τις κοινότητες κάθε ουσιαστική δυνατότητα δράσης.
– Βλέπετε να αλλάζει κάτι στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές;
Ειλικρινά, ακόμη δεν έχουμε σαφή εικόνα για το πώς θα διεξαχθούν. Όμως το βασικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα εκλεγεί δήμαρχος. Το βασικό ερώτημα είναι μέσα σε ποιο πλαίσιο θα κληθεί να λειτουργήσει. Αν το θεσμικό πλαίσιο παραμείνει το ίδιο, τότε τα προβλήματα θα παραμείνουν ανεξαρτήτως προσώπων.
– Υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των αυτοδιοικητικών παρατάξεων;
Σε γενικές γραμμές, όλοι θέλουν το ίδιο πράγμα: καλύτερη ποιότητα ζωής για τους πολίτες και καλύτερη λειτουργία του δήμου. Οι μεγάλες ιδεολογικές διαφορές που συναντάμε στην κεντρική πολιτική δεν έχουν την ίδια ένταση στην αυτοδιοίκηση.
Γι’ αυτό και είχα προτείνει στον υπουργό να εξεταστεί η δυνατότητα ξεχωριστής εκλογής δημάρχου και δημοτικών συμβούλων, χωρίς παραταξιακές εξαρτήσεις. Πιστεύω ότι η αυτοδιοίκηση πρέπει να λειτουργεί με μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τα κομματικά κέντρα. Άλλωστε γι’ αυτό ονομάζεται αυτοδιοίκηση.
– Επανέρχεται συχνά η συζήτηση για τη διάσπαση του ενιαίου Δήμου Ρόδου. Ποια είναι η άποψή σας;
Όταν δημιουργήθηκε ο ενιαίος Δήμος Ρόδου, η βασική υπόσχεση ήταν ότι θα αποτελούσε έναν ισχυρό δήμο με διευρυμένες αρμοδιότητες, οικονομική αυτοτέλεια και δυνατότητα να επιλύει τοπικά προβλήματα χωρίς εξαρτήσεις από το κεντρικό κράτος.
Στην πράξη, όμως, πολλά από αυτά δεν υλοποιήθηκαν. Ο κόσμος περίμενε έναν «δήμο – κυβερνείο», όπως λεγόταν τότε. Αντί γι’ αυτό, είδε πολλές από τις προσδοκίες να διαψεύδονται. Γι’ αυτό και αρκετοί θεωρούν σήμερα ότι η μεταρρύθμιση δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
– Είστε αισιόδοξος για το μέλλον της αυτοδιοίκησης;
Θέλω να είμαι αισιόδοξος, γιατί η αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη. Όμως για να αποκτήσει ουσία χρειάζονται γενναίες αποφάσεις: πραγματική αποκέντρωση, σαφείς αρμοδιότητες, οικονομική αυτοτέλεια και ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων. Χωρίς αυτά, θα συνεχίσουμε να συζητούμε τα ίδια προβλήματα ξανά και ξανά, ενώ οι πολίτες θα βλέπουν την αυτοδιοίκηση να απομακρύνεται από τον πραγματικό της ρόλο.
